नेपालका शीर्ष १० धनाढ्य व्यक्तिहरू : को हुन् उनीहरु ?

नेपाली अर्थतन्त्रको कथा जति प्राकृतिक सुन्दरता र सांस्कृतिक विविधतासँग जोडिएको छ, त्यति नै उद्यमशीलता, संघर्ष र सफलताका गाथाहरूसँग पनि गाँसिएको छ। हिमालको काखमा रहेको यो सानो राष्ट्रले विश्वव्यापी बजारमा आफ्नो छाप छोड्ने व्यवसायिक प्रतिभा उत्पादन गरेको छ। जहाँ धेरैजसो नेपालीहरू कृषि र रेमिट्यान्समा निर्भर छन्, त्यहीँ केही दूरदर्शी उद्योगपतिहरूले बैंकिङ, लगानी, होटल, र ऊर्जा जस्ता विविध क्षेत्रहरूमा साम्राज्य खडा गरेका छन्। फोर्ब्स पत्रिकाको २०२६ को विश्व अर्बपतिको सूची अनुसार, भारत बाहेकको सम्पूर्ण SAARC क्षेत्रमा नेपालकै विनोद चौधरी मात्र एकमात्र अर्बपति हुन् । यस तथ्यले नेपालको निजी क्षेत्रको हैसियत र चुनौतीहरू स्पष्ट पार्छ। यद्यपि धनीहरूको सही तथ्याङ्क अक्सर गोप्य रहन्छ र पूर्ण सूची उपलब्ध नभएकोले, यस लेखमा विभिन्न आधिकारिक स्रोतहरू, फोर्ब्स डाटा, र उद्योग जगतमा उनीहरूको पहिचानका आधारमा नेपालका प्रभावशाली १० धनाढ्य व्यक्तित्वहरूको चर्चा गरिनेछ।

१. विनोद चौधरी (Binod Chaudhary)

यदि नेपालको उद्योग जगतको इतिहासको एउटा नाम समात्नुपर्दा त्यो हो– विनोद चौधरी। उनी नेपालको पहिलो (र हालसम्म एक मात्र) अर्बपति हुन्। सन् २०२६ को फोर्ब्सको ताजा रिपोर्ट अनुसार, चौधरीको कुल सम्पत्ति २.१ बिलियन अमेरिकी डलर (करीब ३ खर्ब २ अर्ब नेपाली रुपैयाँ) पुगेको छ। यो सम्पत्ति राशिले उनलाई विश्वको १,९८२ औं स्थान दिलाएको छ ।

व्यवसायिक साम्राज्य (CG Corp Global)

विनोद चौधरी चौधरी समूह (CG Corp Global) का अध्यक्ष हुन्। उनले सानैदेखि व्यवसाय सुरु गरेका थिए। उनको पहिलो ठूलो उद्यम भनेको ‘कप्पर फ्लोर’ नामक नाइट क्लब थियो, जुन हिप्पीहरू र राजपरिवारका सदस्यहरूकै लागि केन्द्र थियो । तर, उनलाई चिनाउने ब्रान्ड हो ‘वाइ वाइ’ नूडल्स। यो चाउचाइले विश्वका धेरै देशहरूमा नेपाललाई चिनाएको छ। CG Corp Global हाल २४ देशहरूमा फैलिएको छ, जहाँ १६ भन्दा बढी उद्योग क्षेत्रहरू (खाद्य, बैंकिङ, होटल, रियल स्टेट, ऊर्जा, दूरसञ्चार) मा १६७ कम्पनी र ७९ ब्रान्डहरू सञ्चालनमा छन् । उनी नेपालको प्रतिष्ठित ‘नबिल बैंक’को पनि प्रमुख शेयरधनी हुन्।

भारतमा मात्र उनीसँग ९४ वटा होटलहरू छन् भने म्यारियट (Marriott) र ताज होटल्स जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय चेनहरूसँग साझेदारीमा उनी सयौं नयाँ होटल निर्माणको योजनामा छन् ।

राजनीतिक जीवन र विवाद

व्यवसाय मात्र होइन, विनोद चौधरीले राजनीतिमा पनि चासो राख्छन्। उनी नेपाली कांग्रेसबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य भइसकेका छन्। तर, २०२६ को चुनावमा नवलपरासीबाट उनी पराजित भए । यसैगरी, उनी ‘पण्डोरा पेपर्स’ मा पनि परेका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकारिता सञ्जाल (ICIJ) ले सार्वजनिक गरेको रिपोर्ट अनुसार, उनले करको दायरा बाहिर बेलायती भर्जिन आइल्याण्ड (BVI) मा आफ्नो परिवारको नाममा सेल कम्पनी खडा गरेको आरोप लागेको थियो । यद्यपि, उनले व्यवसायको अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृतिका कारण यी लगानीहरू आवश्यक भएको बताउँदै आएका छन्।

२. पद्म ज्योति (Padma Jyoti)

ज्योति समूहका अध्यक्ष पद्म ज्योति नेपाली उद्योग जगतका एक अत्यन्त सम्मानित, स्थिर र अनुशासित व्यक्तित्व हुन्। फोर्ब्सको अर्बपति सूचीमा नभए पनि, नेपालको गैर-अर्बपति धनाढ्यहरूको सूचीमा उनको नाम अग्रपंक्तिमा आउँछ।

शिक्षा र पृष्ठभूमि

पद्म ज्योति भारतको प्रतिष्ठित IIT कानपुर बाट मेकानिकल इन्जिनियरिङ गरेर MIT (स्लोन स्कूल अफ म्यानेजमेन्ट) बाट स्नातकोत्तर गरेका व्यवसायी हुन् । यो शैक्षिक पृष्ठभूमि नेपाली उद्योगपतिहरूमा दुर्लभ छ।

कार्यक्षेत्र

ज्योति समूहको स्थापना उनका हजुरबुबा भजुरत्न कंसकारले गरेका थिए। आज यो समूहले हिमाल आइरन एन्ड स्टिल (नेपालकै ठूला स्टिल उद्योगमध्ये एक), ज्योति स्पिनिङ मिल्स (कपडा), सिकर ट्रेडिङ कम्पनी (सवारी साधन), अक्सिजन, हाइड्रोपावर (शांग्री-ला एनर्जी), स्वास्थ्य (ग्रान्डे इन्टरनेशनल हस्पिटल) र होटल उद्योग (एलोफ्ट) मा लगानी गरेको छ ।

३. प्रिथवी बहादुर पाँडे (Prithvi Bahadur Pande)

नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको रीढको रुपमा चिनिने प्रिथवी बहादुर पाँडे एक दिग्गज व्यक्तित्व हुन्। उनी नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक (NIBL) का अध्यक्ष हुन्।

बैंकिङ क्रान्ति

चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट (CA) पाँडेले आफ्नो करियर नेपाल राष्ट्र बैंकबाट सुरु गरे। वि.सं. २०४५ सालमा, उनी अन्य साझेदारहरूसँग मिलेर हिमालयन बैंक स्थापना गर्ने टोलीमा सामेल भए, जुन नेपालीले नेतृत्व गरेको पहिलो संयुक्त लगानी बैंक थियो । पछि उनी NIBL (तत्कालीन नेपाल इन्डो सुज बैंक) मा आबद्ध भए।

उनी हाइड्रोपावर परियोजनाहरूमा लगानी गर्ने हिमालयन इन्फ्रास्ट्रक्चर फण्ड का अध्यक्ष पनि हुन्।

कला संरक्षण

उनी एक मात्र व्यवसायी मात्र होइनन्, उनी कला संग्रहकर्ता र संरक्षक पनि हुन्। उनको पहलमा NIBL ले सुन्दरी चोक (पाटन) र कालभैरव जस्ता सम्पदाहरूको जीर्णोद्धार गरेको छ। थामेलमा रहेको छाया सेन्टर उनकै लगानीमा सञ्चालित पर्यटन व्यवसाय हो ।

४. सुजीव शाक्य (Sujeev Shakya)

सुजीव शाक्य एक ‘थटप्रेन्योर’ (विचार व्यवसायी) हुन्। उनी एक लेखक, अर्थशास्त्री र नीति सल्लाहकार हुन्। उनीसँग सम्पत्तिको ठूलो ढेर छैन होला तर उनको नेटवर्क र प्रभाव प्रभावशाली छ।

योगदान

उनी ‘बीड’ (beed) म्यानेजमेन्ट कन्सल्टेन्सीका संस्थापक सीईओ हुन्, जसले नेपाल, भुटान, कम्बोडिया, रुवाण्डा सम्म सेवा दिइरहेको छ। उनले स्थापना गरेको नेपाल इकोनोमिक फोरम (NEF) एसिया प्यासिफिक क्षेत्रकै उत्कृष्ट थिंक ट्याङ्कमा पर्छ । उनी ‘अनलीशिङ नेपाल’ (Unleashing Nepal) जस्तो चर्चित पुस्तकका लेखक हुन्। सोल्टी समूहको प्रेसिडेन्ट रहेर राजीनामा दिएपछि उनले व्यवसायिक सल्लाह र किताब लेखनलाई आफ्नो पेशा बनाएका हुन्।

५. महाश्रम शाक्य र परिवार (KGH समूह)

नेपालको पर्यटन उद्योगको ‘गन्तव्य’ नै बनाउनमा कर्ण शाक्य (Karna Shakya) को ठूलो हात छ। उनी काठमाडौं गेष्ट हाउस (KGH) समूहका संस्थापक हुन्।

ठमेलको परिकल्पना

पेशाले वन्यजन्तु अधिकृत रहेका शाक्यले सरकारी जागिर छोडेर होटलमा हाम फाले। उनले खोलेको काठमाडौं गेष्ट हाउस नै ठमेल क्षेत्रलाई विश्व पर्यटकको केन्द्र बनाउनको लागि प्रमुख कारण मानिन्छ । हाल KGH समूहले ७ वटा पर्यावरणीय होटलहरू सञ्चालन गर्दछ।

उनी ‘भिजिट नेपाल १९९८’ अभियानका सूत्रधार पनि हुन्।

६. हिमालयन शमसेर जबरा राणा (Himalayan SJB Rana)

नेपालको आधुनिक वित्तीय इतिहास लेख्ने व्यक्तित्व हुन् हिमालयन शमसेर। उनी नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) का पहिलो गभर्नर मात्र होइनन्, तर उनले नेपाली रुपैयाँलाई कानुनी मुद्रा बनाउन सफल भए। उनी नै हुन् जसले भारतीय मुद्रासँगको विनिमय दर (NRs. 160 = INR 100) स्थिर गर्न सफल भए, जुन आज पनि कायम छ ।

यद्यपि उनी अहिले सक्रिय व्यवसायबाट अलग भैसकेका छन्, उनी पछि हिमालयन बैंक का अध्यक्ष र संयुक्त राष्ट्र संघका उच्च अधिकारी भएर काम गरे।

७. निर्वाण चौधरी (Nirvana Chaudhary)

बाबु विनोद चौधरीको सफलता पछि चौधरी परिवारको दोस्रो पुस्ताले यो साम्राज्य सम्हाल्दै छ। निर्वाण चौधरी CG Corp Global का प्रबन्ध निर्देशक (Managing Director) हुन्। उनले बाबुको तुलनामा कम चर्चामा रहे पनि कम्पनीको डिजिटल रूपान्तरण र नेपालभित्रको दैनिक सञ्चालन सम्हाल्छन् ।

८. शान्ति चड्ढा (Shanti Chadha)

नेपाली महिला उद्यमशीलताको अग्रदूत हुन् शान्ति चड्ढा। उनी Federation of Women Entrepreneurs Association of Nepal (FWEAN) को संस्थापक अध्यक्ष हुन्। उनले १५ वर्षको उमेरमा रोमस्थित नेपाली दूतावासको निजी सचिवको जागिर खाएर जीवन सुरु गरेकी थिइन् ।

उपलब्धिहरू

उनले नेपालमा पहिलो माउन्टेन फ्लाइट (पहाडी दृश्य उडान) सुरु गरेकी थिइन्। उनी SAARC महिला उद्यमी परिषद्की संस्थापक उपाध्यक्ष हुन्। उनी “नो एड, बट ट्रेड” (सहायता होइन, व्यापार) भन्ने मान्यता राख्छिन्। उनको स्थापित ब्रान्ड ‘नेपाल वुमन क्राफ्ट्स’ ले हातकलाका सामान निर्यात गर्दछ।

९. गोल्छा परिवार (Golchha Organization)

नेपालको पुरानो व्यापारिक घरानामा गोल्छा परिवारको नाम उल्लेखनीय छ। उनीहरूले करिब ७० वर्ष पहिले बिराटनगर जुट मिल स्थापना गरेका थिए। आज गोल्छा संगठन स्टिल, सिमेन्ट (गोल्छा सिमेन्ट), चिनी मिल (ईस्टर्न शुगर), बैंकिङ (ग्लोबल आइएमई बैंकसँग सम्बद्ध) मा फैलिएको छ। यो परिवार पनि हालै ‘पण्डोरा पेपर्स’ मा नाम जोडिएर विवादमा तानिएको थियो ।

१०. अम्बिका श्रेष्ठ (Ambica Shrestha)

द्वारिका होटल को नाम सुन्नासाथ अम्बिका श्रेष्ठको तस्बिर आउँछ। नेपाली वास्तुकला र सम्पदा संरक्षणमा उनको योगदान अतुलनीय छ। उनले भत्कन लागेका पुराना झ्याल-टुङ्डालाई संकलन गरी अहिलेको विश्वप्रसिद्ध ‘द्वारिका होटल’ बनाइन्, जुन नेपालकै एक मात्र ‘हेरिटेज लक्जरी’ होटल हो। पति निधन पछि उनले व्यवसाय सम्हालेकी हुन् ।

नेपाली धनाढ्य बन्ने बाटो: चुनौती र वास्तविकता

नेपालमा “धनाढ्य” हुनुको अर्थ जोखिम लिनु र सिस्टमसँग जुध्नु हो। भारत वा अमेरिकाको तुलनामा नेपालमा उद्योग विस्तार गर्न सीमित पूँजी, ऊर्जा अभाव (लोडसेडिङ), राजनीतिक अस्थिरता र कमजोर भौतिक पूर्वाधार नै ठूलो बाधक हो। फोर्ब्सको सूची हेर्दा नेपालको छिमेकी भारतमा सयौं अर्बपति हुँदा नेपालको तर्फबाट विनोद चौधरी मात्र छन् भन्ने तथ्यले नेपालको आर्थिक संरचनाको कमजोरी झल्काउँछ ।

यसैगरी, ‘पण्डोरा पेपर्स’ ले देखाएको विदेशी ट्याक्स हेवन (Tax Haven) मा लगानी गर्ने प्रवृत्तिले पनि नेपालको लगानी वातावरणमा धेरै प्रश्न उठाएको छ। व्यवसायीहरूले देशभित्र पूँजी लगानी गर्न नचाहेर विदेश पैसा पठाएको भन्ने आरोप लाग्छ भने अर्कोतर्फ व्यवसायीहरूको तर्क हुन्छ– कमजोर कानुन र अस्थिर राजनीतिले लगानी सुरक्षित हुँदैन ।

यी व्यक्तित्वहरूले मात्र नेपाललाई ‘बिजनेस हब’ बनाउन सक्दैनन्। आवश्यक छ, राज्यले उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति, सुधारिएको पूर्वाधार र भ्रष्टाचारमुक्त प्रणाली। तर, आजका यी शीर्ष उद्योगपतिहरूले देखाएको मेहनत र संघर्षले भावी पुस्ताका लागि मार्गनिर्देशन गर्ने निश्चित छ। विनोद चौधरीले “परोपकार व्यवसायको मेरुदण्ड हुनुपर्छ” भन्ने भनाइ राख्दा, पद्म ज्योतिले MIT सिकेको ज्ञानलाई स्टिल उद्योगमा प्रयोग गर्दा, यी व्यक्तित्वहरूले नेपाली उद्यमशीलताको ‘बिग पिक्चर’ को झलक दिन्छन् ।